Przejdź do treści

Rolnictwo / przepisy i dane

Data Act w rolnictwie: kto ma prawo do danych z ciągnika?

Unijny Data Act daje rolnikowi prawo do danych z jego maszyn – bez opłat i z możliwością przekazania ich doradcy czy serwisowi. Wyjaśniam, co obejmuje, od kiedy i gdzie są haczyki.

Kamil Barwiński

Opublikowano · 6 min czytania

Ciągnik nocą na polu, z którego kabiny płyną świetliste strumienie danych do ikony bazy danych; napis „Dane z ciągnika za 0 zł – Data Act od 12.09.2025” i logo NomadSales z etykietą Rolnictwo.

W skrócie

  • Data Act (rozporządzenie UE 2023/2854) stosuje się od 12.09.2025 i obejmuje wprost maszyny rolnicze.
  • Użytkownik maszyny ma prawo do jej danych bez opłat i może zażądać przekazania ich wybranej firmie (art. 4 i 5).
  • Objęte są dane surowe i wstępnie przetworzone – nie wyniki autorskich algorytmów producenta.
  • Maszyny wprowadzone na rynek po 12.09.2026 muszą być projektowane z łatwym dostępem do danych.
  • W Polsce projekt ustawy (druk nr 3266) wskazuje Prezesa UKE jako organ i kary do 4% obrotu – to wciąż projekt.
Spis treści

Data Act w rolnictwie oznacza, że dane, które generuje Twój ciągnik, kombajn czy opryskiwacz, nie są już wyłącznie „sprawą producenta”. Unijne rozporządzenie 2023/2854 (Data Act) stosuje się od 12 września 2025 roku i daje użytkownikowi maszyny – czyli rolnikowi albo usługodawcy – prawo dostępu do danych z maszyny bez opłat oraz prawo przekazania ich wybranej firmie, np. doradcy albo serwisowi. Maszyny wprowadzane na rynek po 12 września 2026 roku mają być projektowane tak, żeby ten dostęp był łatwy. Poniżej rozkładam, co to znaczy w praktyce gospodarstwa i firmy z branży.

Data Act w rolnictwie – co to jest w skrócie?

Data Act to rozporządzenie UE, więc obowiązuje bezpośrednio w każdym kraju, także w Polsce – bez czekania na ustawę. Zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym UE 22 grudnia 2023 roku, a stosuje się je od 12 września 2025 roku.

Dotyczy tzw. produktów skomunikowanych, czyli urządzeń, które zbierają dane o swoim działaniu i otoczeniu i potrafią je przesłać dalej. Komisja Europejska i sam tekst rozporządzenia wprost wymieniają maszyny rolnicze jako przykład. W gospodarstwie to m.in.:

  • ciągnik z telemetrią (praca silnika, zużycie paliwa, prędkość robocza),
  • kombajn (wydajność zbioru, paliwo),
  • maszyny z czujnikami gleby i pogody (np. wilgotność gleby).

Z mojej perspektywy pracy z rolnikami to temat, który przez lata wracał w rozmowach jak bumerang: „maszyna jest moja, ale dane z niej to już nie bardzo”. Data Act nie rozwiązuje wszystkiego, ale pierwszy raz daje rolnikowi do ręki konkretny przepis.

Kto ma prawo do danych z ciągnika i kombajnu?

Rozporządzenie rozróżnia dwie strony:

  • użytkownik – osoba lub firma, która jest właścicielem maszyny albo korzysta z niej na podstawie umowy (np. najmu),
  • posiadacz danych – najczęściej producent maszyny albo dostawca usługi powiązanej (np. platformy do zarządzania flotą).

Użytkownik ma dwa kluczowe prawa:

  1. Dostęp do danych (art. 4) – posiadacz danych ma udostępnić je nieodpłatnie.
  2. Przekazanie danych osobie trzeciej (art. 5) – na Twoje żądanie producent udostępnia dane wskazanej firmie, np. doradcy, niezależnemu serwisowi, firmie od map plonów albo aplikacji do zarządzania gospodarstwem. Dla Ciebie też bez opłat.

Jakie dane obejmuje Data Act, a jakich nie?

Tu jest najważniejsza granica, o którą będą spory. Data Act obejmuje dane surowe i wstępnie przetworzone – to, co maszyna rejestruje i przesyła. Nie obejmuje danych wywnioskowanych lub pochodnych, czyli wyników złożonych, autorskich algorytmów producenta.

Rodzaj danychPrzykład z gospodarstwaObjęte Data Act?
Surowe dane z czujnikówprędkość robocza, obroty silnika, zużycie paliwatak
Dane wstępnie przetworzoneodczyty wilgotności gleby, wydajność zbioru z czujnikatak
Dane wywnioskowane / pochodnerekomendacja nawożenia wyliczona przez autorski algorytm producentanie

W praktyce: dane z czujnika plonu w kombajnie – tak. Gotowa analiza i zalecenia, które producent z nich wylicza w swojej płatnej platformie – nie. Dlatego warto pamiętać, że dobra mapa plonów zaczyna się od surowych danych, a te możesz od teraz odzyskać.

Od kiedy? Daty, które trzeba znać

DataCo się dzieje
22.12.2023publikacja rozporządzenia w Dzienniku Urzędowym UE
12.09.2025Data Act stosuje się – prawa dostępu i przekazania danych, zasady dla nowych umów
12.09.2026maszyny wprowadzone na rynek po tej dacie muszą być projektowane z łatwym dostępem do danych (art. 3 ust. 1)
12.09.2027zasady o nieuczciwych warunkach umownych obejmą także część umów zawartych wcześniej

Ważne rozróżnienie: obowiązek „dostępu w fazie projektowania” dotyczy maszyn wprowadzonych na rynek po 12 września 2026 roku. Ale prawo żądania danych od posiadacza danych (art. 4 i 5) stosuje się już od 12 września 2025 roku.

Czy producent może odmówić albo kazać sobie zapłacić?

Za dostęp dla Ciebie – nie może pobrać opłaty. Dostęp użytkownika do danych i ich przekazanie osobie trzeciej na jego żądanie są dla użytkownika nieodpłatne.

Inaczej jest między firmami: producent może żądać rekompensaty od odbiorcy danych (np. firmy z aplikacją, której przekazujesz dane). Ma być niedyskryminacyjna i zasadna, a gdy odbiorcą jest mikro-, mała lub średnia firma – nie może przekraczać kosztów udostępnienia.

Są też wyjątki, które trzeba znać:

  • Tajemnica przedsiębiorstwa – producent może uzgodnić z Tobą środki ochrony, a w wyjątkowych sytuacjach (gdy ujawnienie z dużym prawdopodobieństwem spowoduje poważną szkodę ekonomiczną) wstrzymać lub odmówić udostępnienia. Musi wtedy zawiadomić właściwy organ. Tajemnica nie jest więc ogólną wymówką.
  • Wielcy gracze cyfrowi – tzw. strażnicy dostępu z unijnego aktu o rynkach cyfrowych (DMA) nie mogą być osobą trzecią, której przekazuje się dane na podstawie Data Act.
  • Małe firmy jako posiadacze danych – mikro- i małe przedsiębiorstwa są zwolnione z obowiązków udostępniania danych (z pewnymi wyjątkami, np. gdy mają duże podmioty powiązane). To ważne dla małych producentów sprzętu i startupów AgTech.

Umowy z producentami i dealerami – nieuczciwe warunki

Data Act ma też rozdział o nieuczciwych warunkach umownych dotyczących dostępu do danych i ich wykorzystania między firmami. To istotne dla gospodarstw prowadzonych jako firma, usługodawców rolniczych i dystrybutorów maszyn.

  • Zasady obejmują umowy zawarte po 12 września 2025 roku.
  • Od 12 września 2027 roku obejmą także umowy starsze – zawarte na czas nieokreślony albo wygasające co najmniej 10 lat po 11 stycznia 2024 roku.

Jeśli sprzedajesz maszyny albo usługi oparte na danych (jak dealerzy czy firmy od systemów ISOBUS), to dobry moment na przejrzenie wzorów umów. A jeśli prowadzisz dystrybucję, przyda się też uporządkowanie, kto w firmie ma jakie dane klienta – o tym piszę w tekście o CRM dla firmy rolniczej.

Kto pilnuje Data Act w Polsce?

Kary i organy nadzoru ustalają państwa członkowskie. W Polsce trwają prace nad ustawą wdrażającą: rządowy projekt ustawy o sprawiedliwym dostępie do danych i ich wykorzystywaniu trafił do Sejmu jako druk nr 3266. Projekt wyznacza Prezesa UKE jako właściwy organ i przewiduje kary do 100 000 zł, a dla przedsiębiorcy – do 4% obrotu z poprzedniego roku.

Stan na 14 listopada 2026 roku: to wciąż projekt, nie uchwalona ustawa. Samo rozporządzenie – czyli Twoje prawa do danych – obowiązuje już teraz.

Kodeks z 2018 roku i europejska przestrzeń danych rolniczych

Data Act nie wziął się znikąd. Już w kwietniu 2018 roku organizacje rolnicze i przemysłowe ogłosiły Kodeks postępowania UE w sprawie udostępniania danych rolniczych na podstawie umowy. Podpisali go m.in. Copa i Cogeca, CEMA (producenci maszyn), CEJA (młodzi rolnicy), Fertilizers Europe i ECPA. To jednak dobrowolne zasady – Data Act to już wiążące prawo.

Równolegle powstaje wspólna europejska przestrzeń danych rolniczych (projekt CEADS), koordynowana przez belgijski instytut ILVO. Moim zdaniem to dobry kierunek, ale dla rolnika liczy się jedno: czy dane z jego maszyn trafią tam, gdzie on chce, bez dopłat i ręcznego eksportu. Szerzej o tym, dlaczego bez porządku w danych żadne AI w gospodarstwie nie zadziała, pisałem w tekście Dane w rolnictwie.

Jak odzyskać dane z maszyny – checklista dla gospodarstwa

  • Spisz maszyny z telemetrią lub czujnikami (ciągniki, kombajn, opryskiwacz, rozsiewacz) i ich producentów.
  • Sprawdź w dokumentacji i aplikacji producenta, jakie dane zbiera każda maszyna.
  • Ustal, komu chcesz przekazać dane: doradcy, serwisowi, firmie od map, własnemu systemowi.
  • Złóż żądanie dostępu do danych (art. 4) lub przekazania osobie trzeciej (art. 5) – na piśmie, z zakresem danych i okresem.
  • Zachowaj korespondencję – przyda się, jeśli producent odmówi.
  • Przed zakupem nowej maszyny (wprowadzonej po 12.09.2026) zapytaj, jak wygląda dostęp do danych i w jakim formacie.
  • Jeśli prowadzisz firmę usługową lub dystrybucję – przejrzyj umowy pod kątem warunków dotyczących danych.

Co to zmienia dla firm z branży rolniczej?

Dla rolnika Data Act to przede wszystkim argument w rozmowie z producentem i dealerem. Dla firm z branży – dystrybutorów, doradców, startupów AgTech – to szansa: dane, które dotąd były zamknięte w aplikacji producenta, mogą legalnie trafić do niezależnych usług, jeśli rolnik tego zażąda.

Moje zdanie: najwięcej zyskają ci, którzy już dziś pomogą rolnikowi te dane odzyskać i zamienić w decyzje – zamiast czekać, aż „ktoś to ustawi”. Więcej tekstów o technologiach w gospodarstwie znajdziesz w kategorii Rolnictwo.

Najczęściej zadawane pytania

Czy rolnik ma prawo do danych ze swojego ciągnika lub kombajnu?

Tak. Data Act daje użytkownikowi produktu skomunikowanego – także maszyny rolniczej – prawo dostępu do danych, które ta maszyna generuje. Dotyczy to właściciela, a także osoby korzystającej z maszyny na podstawie umowy.

Czy producent może pobierać opłatę za dostęp do danych z maszyny?

Nie od użytkownika – dostęp do danych i ich przekazanie wskazanej firmie są dla użytkownika nieodpłatne. Producent może żądać rekompensaty od firmy, która dane otrzymuje; dla mikro-, małych i średnich firm nie może ona przekraczać kosztów udostępnienia.

Czy Data Act dotyczy maszyn kupionych przed wrześniem 2026?

Prawo żądania danych od posiadacza danych stosuje się od 12 września 2025 roku. Data 12 września 2026 roku dotyczy obowiązku projektowania nowych maszyn tak, żeby dostęp do danych był łatwy – dla maszyn wprowadzonych na rynek po tej dacie.

Czy mogę przekazać dane z maszyny doradcy albo niezależnemu serwisowi?

Tak. Na żądanie użytkownika posiadacz danych ma udostępnić dane wskazanej osobie trzeciej, np. doradcy, serwisowi czy firmie od map plonów. Wyjątkiem są tzw. strażnicy dostępu z unijnego aktu o rynkach cyfrowych (DMA).

Kto w Polsce pilnuje przestrzegania Data Act?

Organy nadzoru i kary ustalają państwa członkowskie. Polski rządowy projekt ustawy o sprawiedliwym dostępie do danych (druk nr 3266) wskazuje Prezesa UKE jako właściwy organ – na 14 listopada 2026 roku to wciąż projekt.

Źródła

  1. Rozporządzenie (UE) 2023/2854 (akt w sprawie danych) – tekst PL – dostęp: 14 listopada 2026
  2. Data Act explained – Komisja Europejska – dostęp: 14 listopada 2026
  3. What impact will the EU Data Act have on agritech? – Osborne Clarke – dostęp: 14 listopada 2026
  4. The EU Data Act on manufacturing, industrial and automotive sectors – Browne Jacobson – dostęp: 14 listopada 2026
  5. Data Act and regulated access to data: essentials – Garrigues – dostęp: 14 listopada 2026
  6. The EU Data Act: impact on connected products and device manufacturers – Faegre Drinker – dostęp: 14 listopada 2026
  7. Evropský Data Act vstoupil v platnost – BDO – dostęp: 14 listopada 2026
  8. Data Act – unfair contractual terms – Bundesnetzagentur – dostęp: 14 listopada 2026
  9. Data Act dla firm – Bezprawnik – dostęp: 14 listopada 2026
  10. Data Act: jak zyskać dostęp do danych z własnej maszyny – Poradnik Przedsiębiorcy – dostęp: 14 listopada 2026
  11. Jak wygląda dzielenie się danymi zgodnie z Data Act – Poradnik Przedsiębiorcy – dostęp: 14 listopada 2026
  12. Rządowy projekt ustawy o sprawiedliwym dostępie do danych i ich wykorzystywaniu – druk nr 3266 – dostęp: 14 listopada 2026
  13. Data Act: projekt ustawy skierowany do konsultacji – Prawo.pl – dostęp: 14 listopada 2026
  14. Ustawa o sprawiedliwym dostępie do danych – projekt – Lege Artis – dostęp: 14 listopada 2026
  15. Code of conduct on agricultural data sharing sets the scene for digital farming – CEMA – dostęp: 14 listopada 2026
  16. EU Code of Conduct – Janzen Ag Law – dostęp: 14 listopada 2026
  17. EU Code of Conduct on agricultural data sharing – IFA – dostęp: 14 listopada 2026
  18. Common European Agricultural Data Space – ILVO – dostęp: 14 listopada 2026
  19. CEADS – Fraunhofer IESE – dostęp: 14 listopada 2026
Kamil Barwiński

Autor

Kamil Barwiński

Założyciel NomadSales

Założyciel NomadSales. Programista, który został handlowcem: zbudował sprzedaż firmy AgriTech od zera do 3 mln zł, a dziś łączy marketing, sprzedaż i oprogramowanie dla firm.

Udostępnij:LinkedInX

Czytaj dalej

Więcej z huba Rolnictwo

Podobne tematy

Granatowa okładka: ciągnik z opryskiwaczem połączony świecącym kablem danych z sekcjami belki; napis „7 skrótów ISOBUS” i logo NomadSales z etykietą ROLNICTWO.

Rolnictwo

ISOBUS – co to jest? Funkcje TC-SC, TC-GEO i zgodność maszyn

ISOBUS pozwala obsłużyć maszyny różnych marek jednym terminalem – ale działa tylko to, co obsługują wszystkie elementy zestawu. Wyjaśniam skróty i pokazuję, jak sprawdzić zgodność przed zakupem.

· 6 min czytania